Bijna 20 jaar is Sander vrijwilliger in zijn dorp Middelbeers. “Daar ben ik begonnen als manschap, chauffeur en later bevelvoerder. Als vrijwilliger draag je écht bij aan de veiligheid in je eigen gemeenschap. Die lokale betrokkenheid is essentieel.” Hij studeerde af als milieutoezichthouder maar zag hierin niet zijn toekomst. “Toen de functie van toezichthouder brandveiligheid voorbijkwam, greep ik die kans direct. Het was de perfecte combinatie van mijn opleiding en mijn rol als vrijwilliger.” Inmiddels is dat 18 jaar geleden.
Onbewust sturen op gedrag
Na 7 jaar maakte Sander de overstap naar Brandveilig Leven. Daar kwam hij voor het eerst in aanraking met gedragsbeïnvloeding. “In de daaropvolgende periode van 7 jaar maakten we een echte omslag. Waar we eerst vooral vertelden wat mensen moesten doen, gingen we steeds meer richting het onbewust sturen van gedrag. Dat levert vaak effectievere en duurzamere resultaten op.” Zijn interesse in de mentale component van het vak groeide verder. “Ik kreeg zelfs de mogelijkheid om toegepaste psychologie te studeren. Ook die kans greep ik met beide handen aan. De kennis die ik daar heb opgedaan, probeer ik nu waar mogelijk toe te passen in mijn huidige functie. Ik zie namelijk dat er echt veel kansen en mogelijkheden liggen op dit gebied.”
Mentale weerbaarheid als onderdeel van vakbekwaamheid
Zo verzorgt hij in zijn rol als instructeur lessen die te maken hebben hoe psychologische, cognitieve en gedragsmatige eigenschappen van mensen hun prestaties en beslissingen beïnvloeden, vooral in complexe of stressvolle situatie. “Het gaat om mentale weerbaarheid: hoe iemand omgaat met onkunde, stress en onzekerheid. Als je je bewust bent van wat je nog niet kunt, reageert het brein anders. Dat helpt om in complexe situaties sneller en efficiënter te handelen. En in ons werk kan dat écht het verschil maken.” Als teamleider geeft Sander leiding aan ongeveer honderd instructeurs en ondersteuners. Coaching is een belangrijk onderdeel van zijn taak. “Niet alleen op het gebied van mentale weerbaarheid; ik probeer het psychologische aspect breder toe te passen. Zo denk ik er over na hoe we de vele schades aan kleding tijdens oefensituaties kunnen verminderen. Die kosten namelijk stiekem veel geld. Maar hoe doe je dat zonder met een vingertje te gaan wijzen? Want dat werkt niet. Ik denk dan na over hoe we instructeurs zelf bewuster kunnen maken van de kosten. Bijvoorbeeld door een paspop op de oefenlocatie met prijskaartjes aan de kleding. Zo zouden we gedrag op een subtiele, onbewuste manier kunnen sturen.”
De essentie: veiliger werken op straat
Uiteindelijk draait het voor Sander om de kern van het vak: bijdragen aan veiligheid door collega’s zo veilig en vakbekwaam mogelijk te laten werken. “Dat is onze opdracht als instructeurs, en die nemen we heel serieus. Ik ben dankbaar dat ik in deze rol eraan kan bijdragen. De regio geeft veel vertrouwen en ruimte om jezelf te ontwikkelen, en dat is fijn.”
Als Sander vooruitkijkt, is zijn droom opvallend eenvoudig. “Ik hoop dat ik over 20 jaar nog steeds vrijwilliger ben. Als ik bijvoorbeeld zou moeten kiezen tussen mijn rol als Officier van Dienst – die ik in dagdienstfunctie ook bekleed als extra taak – en die als vrijwilliger, dan kies ik voor dat laatste. Echt waar, hoe graag ik ook mijn huidige functie vervul. Bij de vrijwillige brandweer is toch waar het ooit begon, waar ik écht direct iets kan betekenen voor mijn directe omgeving. Dáár ligt mijn oorsprong. Dat wil ik nooit missen.” Die betrokkenheid helpt hem ook in zijn formele rol. “Ik ben 7 dagen per week bereikbaar. Ik ken de vrijwilliger, omdat ik er zelf één ben. En tijdens een uitruk heb ik er geen enkele moeite mee om de Officier van Dienst te laten doen wat nodig is. Op dat moment gaat het om teamwork, om brand bestrijden of hulpverlenen. Het gaat er volgens mij om welke rol of functie je op dát moment vervult. En niet om welke andere functies je bekleedt of waarvoor je bent opgeleid.”
